انواع هوش و استعداد کدامند؟ (راهنمای کامل شناخت ۰ تا ۱۰۰ انواع هوش)

انواع هوش و کاربردهای آن

‌در این مقاله در مورد انواع هوش صحبت می‌کنیم. عجیب است، اما هنوز هم خیلی‌ها بر این باور هستند که افرادی با نمرهٔ ریاضی و فیزیک بالاتر باهوش‌ترند و افرادی که وارد رشته‌های دیگر می‌شوند هوش کمی دارند. این درست است که «هوش ریاضی» هم یکی از انواع هوش است، اما امروز می‌دانیم که هوش، فقط به معنای هوش ریاضی نیست.

در طول تاریخ علم روانشناسی و هوش، نظریه‌های مختلفی در مورد انواع هوش ارائه شده است. هر کدام از این نظریه‌ها هوش انسان را از زاویهٔ متفاوتی سنجیده‌اند.

‌معروف‌ترین دسته‌بندی از انواع هوش، هوش‌های چندگانهٔ گاردنر است. گاردنر در این دسته‌بندی ۹ هوش مختلف را تعریف کرده است. با کلیک روی دکمهٔ زیر می‌توانید با این هوش‌ها آشنا شوید:

برای آشنایی با سایر انواع هوش، در این مقاله با ما همراه باشید تا با هم بفهمیم که:

  • تعریف هوش چیست؟
  • سه دستهٔ اصلی انواع هوش در روانشناسی کدامند؟
  • هوش کلامی و هوش غیرکلامی چیست؟
  • هوش سیال و متبلور چیست؟
  • هوش کلی چیست؟
  • نظریه هوش ترستون و هوش‌های چندگانهٔ گاردنر بر سر چه چیزی با هم توافق دارند؟
  • هوش سه وجهی چیست؟

هوش چیست؟

هوش یکی از بحث برانگیزترین مباحث علم روانشناسی است. بعد از سال‌ها که از تعریف هوش می‌گذرد، هنوز بحث‌های زیادی بر سر تعریف هوش و نحوهٔ اندازه گیری آن وجود دارد.

اینکه «هوش چیست؟» و آیا اصلاً «هوش قابل اندازه‌گیری است یا نه؟»، سؤالاتی هستند که هنوز هم جواب قطعی برای آن‌ها وجود ندارد.

با اینکه نظریه‌پردازان مختلف تعاریف متفاوتی را از هوش ارائه داده‌اند، اما یک تعریف کلی و قابل پذیرش می‌تواند این باشد:

۱- توانایی یادگیری و استفاده از دانش و تجارب کسب شده
۲- توانایی تشخیص مسائل و مشکلات پیرامون
۳- توانایی حل مسئله

انواع هوش در روانشناسی

همانطور که گفتیم هوش در روانشناسی یک مبحث بسیار جذاب و البته بسیار بحث‌برانگیز است. به همین دلیل تعاریف و دسته‌بندی‌های مختلفی از آن ارائه شده است.

در ادامه به برخی از انواع هوش اشاره می کنیم:

۱- سه دستهٔ اصلی انواع هوش: ضریب هوشی، هوش هیجانی و هوش اجتماعی

یکی از اصلی‌ترین دسته‌بندی‌های انواع هوش، دسته‌بندی آن به IQ (ضریب هوشی)، EQ(هوش هیجانی) و SQ (هوش اجتماعی) است.

– انواع هوش: IQ یا ضریب هوشی

روانشناسانی مثل «آلفرد بینه» و بعدها «ویلیام استرن» افرادی بودند که اولین بار این نوع هوش را تعریف کردند. این هوش شامل توانایی‌های تحلیلی، استدلال منطقی، توانایی برقرای ارتباط میان اجزای مختلف و توانایی ذخیره و بازیابی اطلاعات در حافظه است.

دربارهٔ ضریب هوشی قبلاً هم در کار نکن صحبت کرده‌ایم. با کلیک روی تصویر زیر می‌توانید بیشتر دربارهٔ آن بخوانید.

ضریب هوشی

‌‌

– انواع هوش: EQ یا هوش هیجانی

این هوش که توسط روانشناسی به نام «دنیل گلمن» معرفی شده است شامل بخش‌های زیر است:

  1. خود آگاهی
  2. خود تنظیمی
  3. خود انگیزشی
  4. آگاهی اجتماعی
  5. توانایی‌های اجتماعی

– انواع هوش: SQ یا هوش اجتماعی

‌این هوش در ابتدا توسط «ادوراد ثرندایک» معرفی شد و بعدها توسط روانشناسانی مثل «گاردنر» و «گلمن» بیشتر از آن یاد شد.

گاردنر در نظریهٔ مشهور خود چند نوع هوش را معرفی کرده است که در ادامهٔ مقاله آن‌ها را بررسی خواهیم کرد. از بین این هوش‌ها، «هوش بین فردی» و «هوش درون فردی» با SQ مرتبط هستند.

هوش بین فردی به معنای میزان توجه به احساسات اطرافیان و توانایی تعامل و برقراری ارتباط در یک گروه است. گاردنر این هوش را با «هوش هیجانی گلمن» مترادف می‌داند.

۲- هوش کلامی و غیرکلامی

یکی از مشهورترین دسته‌بندی‌های هوش، «هوش کلامی» و «هوش غیرکلامی» است.

– هوش کلامی (Verbal Intelligence):

این هوش به معنی توانایی انسان در حل مسئله و تحلیل اطلاعات از طریق «استدلال کلامی» است. استدلال کلامی شامل مطالعه کردن، گوش دادن به کلمات، صحبت کردن، نوشتن و حتی فکر کردن است.

فعالیت‌هایی که تمام دنیای ما را احاطه کرده‌اند. از شرکت در کلاس‌های دانشگاه گرفته تا تعامل‌های اجتماعی، چت کردن، ایمیل زدن و خرید کردن نیاز به هوش کلامی دارند.

هوش کلامی از انواع هوش

– هوش غیرکلامی (Non Verbal Intelligence):

هوش غیرکلامی توانایی حل مسئله و تحلیل آن‌ها از راه مشاهده یا لمس کردن است. یعنی توانایی شناخت جهان بدون استفاده از کلمات.

۳- هوش متبلور و هوش سیال

یکی دیگر از انواع هوش در روانشناسی، «هوش متبلور» و «هوش سیال» است. این مفاهیم ابتدا توسط روانشناسی به نام «ریموند کتل» در سال ۱۹۶۳ معرفی شدند.

– هوش سیال (Fluid Intelligence):

این هوش به توانایی حل مسائل جدید و رویارویی با شرایط جدید مربوط است. دلیل اینکه به آن سیال می‌گویند این است که هر بار از آن به شکل جدیدی استفاده می‌شود؛ یعنی منعطف است و در موقعیت‌های گوناگون به شکل جدیدی در می‌آید. درست مثل آب جاری.

برای اینکه این هوش را بهتر بشناسید به مثال زیر توجه کنید:

فرض کنید به یک شهر جدید سفر کرده‌اید که سیستم قطار شهری آن بسیار پیچیده است.
بار اولی که قرار است سوار مترو شوید، همه چیز برایتان جدید است.
شما باید اسم ایستگاه‌ها را یاد بگیرید، خطی که شما را به مقصد می‌رساند شناسایی کنید و محل تقاطع خطوط را پیدا کنید.
بنابراین شما با یک مسئلهٔ کاملاً جدید روبرو هستید که برای حل آن باید از هوش سیال خود استفاده کنید.

کاربرد هوش سیال

– هوش متبلور (Crystallized Intelligence):

وقتی یک مسئلهٔ ریاضی را حل می‌کنید جدول ضرب را در ذهن خود دارید. بنابراین نیازی نیست که هربار برای حل یک مسئله دوباره آن را حفظ کنید.

وقتی یک متن انگلیسی را می‌خوانید نیازی نیست که دوباره از اول شروع به یادگیری لغات و گرامر بکنید.

همهٔ آنچه که در مدرسه و دانشگاه و زندگی روزمرهٔ خود یاد می‌گیریم، تبدیل به هوش متبلور می‌شوند. هوش متبلور توانایی استفاده از دانش و تجربه‌های قبلی است.

این هوش درست مثل آبی که یخ می‌زند، استحکام دارد و با گذشت زمان محکم‌تر می‌شود. به همین دلیل به آن هوش متبلور یا کریستالی می‌گویند.

۴- هوش کلی (General Intelligence)

این هوش که در «نظریه هوش اسپیرمن» مطرح شده بود، با عنوان «هوش عمومی» یا «هوش کلی» شناخته شده و با نماد g نمایش داده می‌شود.

اسپیرمن تعدادی تست هوش را از چند گروه از افراد گرفت. افرادی که در یک تست خوب عمل کرده بودند، در سایر تست‌ها هم موفق بودند. افرادی که در یک تست خوب عمل نکرده بودند، در تست‌های دیگر هم موفق نبودند.

بنابراین اسپیرمن به این نتیجه رسید که هوش یک توانایی شناختی عمومی است و می‌توان آن را به صورت عددی تعریف و با تست‌های هوش اندازه‌گیری کرد.

در ویدئویی که در ادامه برایتان قرار داده‌ایم، تاریخچهٔ تست های هوش را به طور خلاصه می‌بینید.

۵- توانایی‌های ذهنی ابتدایی (Primary Mental Abilities)

روانشناسی به نام «لوییس ترستون» نوع دیگری از هوش را معرفی کرد. به عقیدهٔ ترستون، برخلاف نظر اسپیرمن، هوش یک فاکتور عمومی و تک‌بعدی نیست.

در نظریه هوش ترستون هفت توانایی اولیهٔ ذهنی برای انسان تعریف شده است:

  1. حافظهٔ تداعی (توانایی به خاطرسپاری و یادآوری)
  2. توانایی عددی (قابلیت حل مسائل ریاضی)
  3. سرعت ادراک (توانایی مشاهدهٔ تفاوت‌ها و شباهت‌های میان اشیا)
  4. استدلال (توانایی یافتن الگوها و درک قواعد)
  5. تصویرسازی فضایی (توانایی تصویرسازی و تجسم ذهنی)
  6. درک کلامی (توانایی تشخیص و درک کلمات)
  7. شیوایی سخن (توانایی صحبت کردن و تولید کلمات)

۶- انواع هوش و استعداد در نظریهٔ هوش‌های چندگانهٔ گاردنر (Multiple Intelligence Theory)

در ادامهٔ نظریهٔ هوش ترستون، روانشناسی به نام هوارد گاردنر «نظریه هوش های چندگانه» را ارائه داد. در این نظریه انواع هوش ها برای انسان معرفی شده است.

گاردنر هم مانند ترستون معتقد بود هوش را نمی‌توان تنها با یک فاکتور سنجید، بلکه از چندین بعد مستقل تشکیل شده است و نمی‌توان آن را به صورت عددی تعریف کرد.

انواع هوش های چندگانه

او ۹ شکل متفاوت از هوش را برای انسان معرفی کرد که عبارتند از:

  1. هوش بدنی جنبشی
  2. هوش درون فردی
  3. هوش بین فردی
  4. هوش منطقی ریاضی
  5. هوش موسیقیایی
  6. هوش زبانی کلامی
  7. هوش تصویری فضایی
  8. هوش طبیعت‌گرا
  9. هوش هستی‌گرا

ما قبلاً در سری مطالب خودشناسی کار نکن در مورد نظریه هوش های چندگانه گاردنر در چند مقاله صحبت کرده‌ایم. پیشنهاد می‌کنیم حتماً مقالهٔ مربوط به تست هوش گاردنر را مطالعه کنید و با انجام تست رایگانی که برای شما طراحی کرده‌ایم، هوش غالب خود را بشناسید.

با کلیک روی عکس زیر به تست انواع هوش هدایت خواهید شد:

تست انواع هوش

‌۷- نظریه هوش استرنبرگ ( Triarchic Theory of Intelligence)

«استرنبرگ» روانشناسی بود که با نظریهٔ هوش گاردنر و اینکه هوش انسان چیزی فراتر از هوش عمومی است، موافق بود. با اینحال او عقیده داشت که بهتر است برخی از انواع هوش در نظریهٔ گاردنر را به عنوان استعدادهای فردی ببینیم.

او «هوش سه وجهی» را معرفی کرد. این سه وجه عبارتند از:

  1. هوش تحلیلی (توانایی ارزیابی اطلاعات و حل مسئله)
  2. هوش خلاق (توانایی رسیده به ایده‌های جدید)
  3. هوش کاربردی (توانایی سازگاری با تغییرات محیط)

جمع‌بندی

در این مقاله ابتدا یک تعریف عام از هوش را ارائه دادیم. همانطور که گفتیم، در علم روانشناسی مبحث هوش طرفداران زیادی دارد. به همین دلیل نظریه‌های بسیاری در این زمینه ارائه شده‌اند.

هر یک از این نظریه‌ها، به هوش از زاویهٔ دید جدیدی نگاه کرده است. هنوز هم بحث‌های زیادی روی هوش، تعریف و شیوهٔ اندازه‌گیری آن وجود دارد.

ما سعی کردیم در این مقاله تمام دسته‌بندی‌های انواع هوش و کاربردهای آن را که نظریه پردازان مختلف ارائه نموده اند، ذکر کنیم.

در پایان این مقاله از شما می‌خواهیم برایمان بنویسید که:

به نظر شما کدام تعریف از هوش به واقعیت نزدیک‌تر است؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *